Το “πρόβλημα”

Τα τελευταία χρόνια αναλαμβάνω τάξεις Ε΄και ΣΤ΄Δημοτικού. Και διαπιστώνω το ίδιο «πρόβλημα» ξανά και ξανά. Οι μαθητές μας, όση έφεση κι αν έχουν στα μαθήματα και συγκεκριμένα στη Γλώσσα, όσο συστηματικά κι αν έχουν συνηθίσει να εργάζονται, σε όποιο επίπεδο κι αν έχουν φτάσει… μπερδεύουν όλα εκείνα τα στοιχεία που συνιστούν το Συντακτικό ή τη Γραμματική της ελληνικής Γλώσσας (και μάλλον κάθε γλώσσας).
Κι ενώ είναι μεμονωμένα αποτελεσματικοί σε ασκήσεις που ζητούν για παράδειγμα να βρουν τα υποκείμενα σε κάποιες προτάσεις, ξαφνικά μπορεί στην ερώτηση «Τι μέρος του λόγου είναι η τάδε λέξη;»  να απαντήσουν ότι είναι «Υποκείμενο».

Για ποιον λόγο οι μαθητές μας δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τη Γραμματική από το Συντακτικό;

θα μπορούσαμε να δώσουμε πολλά ακόμη παραδείγματα στα οποία είναι φανερή αυτή η σύγχυση και σίγουρα θα μπορούσαμε να την αποδώσουμε σε πληθώρα παραγόντων. Αλλά δε θα το κάνουμε σε αυτό το άρθρο. Θα σημειώσουμε, ωστόσο, ότι η σύγχυση αυτή πιθανότατα δεν προκύπτει από έλλειψη γνώσεων, αλλά από έλλειψη οργάνωσης αυτών των γνώσεων και τελικά επίγνωσης. Επίγνωσης του τι διδάσκουμε οι εκπαιδευτικοί και τι μαθαίνουν οι μαθητές στη Γλώσσα όλα τα προηγούμενα χρόνια και σε ποια κατηγορία ανήκει καθένα από τα αντικείμενα μελέτης κάθε φορά. Απουσία, δηλαδή, μεταγνωστικών δεξιοτήτων που αφορούν στον συγκεκριμένο γνωστικό τομέα.

Μήπως η λύση είναι οι “βαλίτσες” της Γραμματικής και του Συντακτικού;

Γι’ αυτόν τον λόγο δημιούργησα τις αφίσες Γραμματικής και Συντακτικού, στις οποίες προσπάθησα να συγκεντρώσω όλα εκείνα τα στοιχεία που συνιστούν τη Γραμματική και το Συντακτικό και τα οποία περιλαμβάνονται στην ύλη του Δημοτικού Σχολείου. Για παράδειγμα, σε ένα πινακάκι στην αφίσα με τη “βαλίτσα” της Γραμματικής οι μαθητές μπορούν να δουν ποια είναι τα είδη των αντωνυμιών, αλλά και ποια είναι τα στοιχεία της ταυτότητας μιας αντωνυμίας (γένος, πτώση, αριθμός).  Τα οργάνωσα, λοιπόν, όλα χωρίζοντάς τα σε δύο «βαλίτσες». Τη βαλίτσα της Γραμματικής και τη βαλίτσα του Συντακτικού. Και κάθε φορά που κάνω μια ερώτηση ή συναντάμε μια άσκηση με τους μαθητές μου στην τάξη, ρωτάω: «Από ποια βαλίτσα θα τραβήξεις την απάντησή σου; Από της Γραμματικής ή του Συντακτικού;».

Υπάρχει αποτέλεσμα;

Με αυτόν τον τρόπο δίνεται στους μαθητές μας η δυνατότητα να οργανώσουν τις γνώσεις τους. Με συνέπεια χρήσης του υλικού όλη τη χρονιά, διαπιστώνω ότι σιγά σιγά όλοι μπορούν πια να ξεχωρίσουν ότι Γραμματική και Συντακτικό αποτελούν δυο τελείως διαφορετικές ενότητες για τη γλώσσα. Αλληλένδετες, αλλά διαφορετικές. Και κάπως έτσι… κάνουν ένα ακόμη βήμα προς την απόκτηση μεταγνωστικών δεξιοτήτων.

Οι αφίσες με τις “βαλίτσες” μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως οπτικό βοήθημα στο τετράδιο των μαθητών, ώστε να βοηθηθούν ακόμη περισσότερο στην οργάνωση των γνώσεών τους.
Μπορείτε να τις κατεβάσετε από το προφίλ του The Teacher Project στο Eduki πατώντας εδώ. Στείλτε μας μήνυμα στο Instagram ή στη φόρμα επικοινωνίας, αν θέλετε να το λάβετε με έκπτωση!

Το άρθρο Μαθαίνω να ξεχωρίζω τη Γραμματική από το Συντακτικό εμφανίστηκε πρώτα στο The Teacher Project.

Ψάχνοντας λύση σε αυτό το πρόβλημα, με τα χρόνια κατέληξα σε μία δράση που πάντα λειτουργούσε ως “καύσιμο” όρεξης, κεφιού, δημιουργίας. Τάραζε τα νερά και υπενθύμιζε στα παιδιά ότι στο σχολείο ακόμη και κάνοντας μάθημα μπορούμε να περάσουμε καλά! Αν, λοιπόν, ψάχνετε μια όμορφη δράση για τους μαθητές σας για να αντέξουν λίγο μάθημα ακόμη, τότε το υλικό “Γίνε δάσκαλος για μια ημέρα!” είναι η κατάλληλη επιλογή για εσάς…

ΒΗΜΑ ΒΗΜΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1. Χωρίζουμε τους μαθητές σε ομάδες

Ανάλογα με τον αριθμό των μαθητών της τάξης, τις ημέρες που θέλουμε να αφιερώσουμε και τα διδακτικά αντικείμενα που επιθυμούμε να αναθέσουμε επιλέγουμε τον αριθμό των ομάδων μας και τον αριθμό των μαθητών που θα συμμετέχουν σε κάθε ομάδα. Καλό είναι να φροντίσουμε οι ομάδες να αποτελούνται από μαθητές με διαφορετικές δυνατότητες, διαφορετικά ταλέντα, ενδιαφέροντα και αδυναμίες. Έτσι, για παράδειγμα, θα μπορεί άλλος να αναλάβει τα Μαθηματικά στα οποία αισθάνεται πιο σίγουρος και δυνατός, άλλος την Ιστορία όπου έχει ποικίλες γνώσεις και μπορεί να τον ενδιαφέρει περισσότερο και πάει λέγοντας.

2. Το “συμβόλαιο”

Πριν ξεκινήσουμε, είναι απολύτως απαραίτητο να γίνει σωστή προετοιμασία των μαθητών. Πρέπει να εξηγήσουμε ή ακόμη και να συμφωνήσουμε μαζί τους ποιοι είναι οι στόχοι της δράσης αυτής και ποιους κανόνες θα πρέπει όλοι να ακολουθήσουμε. Με αυτόν τον τρόπο θα είμαστε σε θέση να αποτρέψουμε συμπεριφορές που κάθε άλλο παρά βοηθητικές και αποδεκτές μπορεί να είναι στο πλαίσιο της σχολικής τάξης.

3. Η προετοιμασία του δασκάλου (Όχι του μικρού. Του μεγάλου.)

Για να στεφθεί με επιτυχία το εγχείρημα… θα πρέπει ο εκπαιδευτικός να είναι πάρα πολύ καλά προετοιμασμένος. Και να δώσει πολύ ξεκάθαρες οδηγίες στους μαθητές του για τα διδακτικά αντικείμενα.
Από τη στιγμή που γνωρίζω ότι θέλω να αφιερώσω κάποιες μέρες σε αυτή τη δράση, φροντίζω να επιλέξω τα κατάλληλα διδακτικά αντικείμενα για τους μικρούς δασκάλους. Για παράδειγμα, μια χρονιά επέλεξα για τα Μαθηματικά της Έκτης να αφήσω προς το τέλος τα κεφάλαια για το μήκος, το βάρος, τα χρήματα κλπ, καθώς γνώριζα ότι ταίριαζαν καλύτερα στη σφαίρα δυνατοτήτων των μαθητών μου. Στην Ιστορία επέλεξα συγκεκριμένα μαθήματα της Ε’ Ενότητας που μπορούσαν να διδαχθούν με πολλούς τρόπους (πχ βίντεο, ντοκιμαντέρ, πρότζεκτ, κλπ), ώστε να διευκολύνω και όχι να δυσκολέψω τους μαθητές μου.
Επίσης. Πολύ σημαντικό! Σε κάθε ομάδα δίνω ενδεικτικά Φύλλα Εργασίας, διαγράμματα, προτεινόμενες ασκήσεις από τα σχολικά εγχειρίδια, ώστε να μπορούν αν το επιλέξουν να ακολουθήσουν το μοτίβο του μαθήματος που κάναμε και μαζί όλη τη χρονιά.
Εδώ, όμως, είναι και το μυστικό. Το υλικό μου είναι πάντα υποστηρικτικό, αλλά ποτέ δεσμευτικό. Έτσι, μπορούν να μην το χρησιμοποιήσουν, αλλά να εμπνευστούν και να επιλέξουν δικούς τους τρόπους για να πλαισιώσουν τη διδασκαλία τους.

4. Προετοιμασία της ομάδας

Αφού δοθούν οι απαραίτητες οδηγίες, οι ομάδες θα πρέπει να έχουν τον χρόνο να σκεφτούν και να αποφασίσουν.
– Να μοιράσουν τους ρόλους τους. Ποιο μάθημα θα κάνεις εσύ και ποιο εγώ; Σε ποιο μάθημα θα είμαι υπεύθυνος και σε ποιο βοηθός; Τι θα κάνει ο κάθε βοηθός;
– Να ορίσουν τον σκοπό κάθε δραστηριότητας-μαθήματος, να καθορίσουν τη διάρκεια, κλπ. Αλήθεια… Ποιος θα είναι υπεύθυνος για το χρονόμετρο;
– Να επιλέξουν τι είδους εργασίες θα αναθέσουν για το σπίτι! (Εδώ να δείτε φαντασία!)
Και φυσικά…
-Να περιγράψουν. Τι περιμένουν από τη συγκεκριμένη δράση; Ποιες οι προσδοκίες τους, τι περιμένουν να βιώσουν; Τι θα ήθελαν να δοκιμάσουν; Τι δε θέλουν με τίποτα να τους συμβεί;

5. Η ημέρα της διδασκαλίας

Εφόσον όλα τα παραπάνω έχουν γίνει σωστά, με τρόπο που να προάγει την υγιή συνεργασία, επικοινωνία, δημιουργία και φυσικά που να ταιριάζει στους μαθητές μας…
Ε τότε ετοιμαστείτε να σας εκπλήξουν! Οι μικροί δάσκαλοι παίρνουν πολύ σοβαρά τον ρόλο τους. Και δείχνουν να το απολαμβάνουν! Και πολύ περισσότερο… κερδίζουν πάρα πολλά από την όλη διαδικασία. Ίσως πιο πολλά από όσα θα ήταν έτοιμοι να κερδίσουν από εμάς μια καθημερινή του Μάη που ξύπνησαν και ήρθαν για μια ακόμη μέρα στο σχολείο. Μια μέρα ίδια με όσες προηγήθηκαν και ίδια με όσες πρόκειται να ακολουθήσουν.

6. Τελειώσαμε;

Όχι, βέβαια!
Ακολουθεί η διαδικασία αναστοχασμού! Τι πήγε καλά; Τι θα αλλάζαμε σε όσα είχαμε σχεδιάσει; Τι μας άρεσε; Τι μας δυσκόλεψε;

Και για την τόση προσπάθεια που κάναμε… Αξίζουμε και ένα βραβείο… το βραβείο του μικρού δασκάλου!

7. Το υλικό για να οργανώσετε τη δική σας εβδομάδα διδασκαλίας

Αν σας άρεσε η δράση και θέλετε να τη δοκιμάσετε, μπορείτε να αξιοποιήσετε το υλικό για την οργάνωσή της που υπάρχει στο προφίλ του The Teacher Project στο eduki.
Το αρχείο είναι σε μορφή pdf, αλλά διατίθεται και σε μορφή ppt, για να μπορείτε να το προσαρμόσετε στις ανάγκες σας. Στείλτε μας μήνυμα στο Instagram ή στη φόρμα επικοινωνίας, αν θέλετε να το λάβετε με έκπτωση!
Και φυσικά, πείτε μας αν σας ενδιαφέρει να σας στείλουμε και “το βραβείο του μικρού δασκάλου”, έτοιμο για εκτύπωση και πλαστικοποίηση.

Το άρθρο Γίνομαι δάσκαλος για μια ημέρα! Εκπαιδευτικό πρόγραμμα εμφανίστηκε πρώτα στο The Teacher Project.